ΠΕΡΙ ΓΡΑΠΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΚΟΚΤΕΪΛ

ΠΕΡΙ ΓΡΑΠΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΚΟΚΤΕΪΛ

ΕΝ ΤΩ ‘ΠΕΡΙ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΙ ΜΗΔΕΝ ΑΛΛΟ Η ΣΑΦΗΝΕΙΑΝ ΑΠΑΙΤΕΙΝ.  Πράγματι, εξ ίσου σημαντική με την καλαισθησία του  λόγου είναι η σαφήνεια. Ειδικά για τον γραπτό λόγο, τι αξία έχει ένα κείμενο με εντυπωσιακή ορολογία, εξαιρετικές παρομοιώσεις και ευρηματικές αντιθέσεις, όταν πρέπει να διαβάσουμε ένα τέταρτο την κάθε σειρά, για να βγάλουμε νόημα;

Υπάρχει βεβαίως μια κατηγορία ανθρώπων –καθόλου αμελητέα στον αριθμό- που θα μείνουν έκθαμβοι, από την ίδια τους την σαστιμάρα. Αυτοί θα σκεφτούν: Τι σπουδαίο κείμενο! Για να μην καταλαβαίνω γρι, φαντάσου τι υψηλά νοήματα θα περιέχει! Αυτοί οι ματαιόδοξοι άνθρωποι θα επαινέσουν τον συγγραφέα και θα διατυμπανίσουν δεξιά κι αριστερά το πόσο εξαιρετικό ήταν αυτό που διάβασαν. Αν ρωτηθούν όμως τι ήταν αυτό το τόσο εξαιρετικό ή τι εν τέλει τους άφησε, θα απομείνουν άναυδοι και μπερδεμένοι.

Ας προσπαθήσουμε να σκεφτούμε απλά. Όταν ένα κείμενο είναι δυσνόητο, γίνεται εν γνώσει του γράφοντος. Δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιεί κάποιος ορολογία εξειδικευμένη και να μην γνωρίζει ότι ο αμύητος την αγνοεί. Δεν μπορεί το νόημα ενός κειμένου να είναι θαμπό και αμφιλεγόμενο, ωστόσο ο συγγραφέας να πιστεύει ότι το χαρακτηρίζει γλαφυρότητα και ενάργεια. Ο ίδιος δηλαδή, δεν διάβασε δεύτερη φορά το γραπτό του;

Τι συμπεραίνουμε από όλα αυτά; Τι άλλο από το ότι το μπέρδεμα γίνεται επιτηδευμένα και ποτέ δεν είναι άμοιρο σκοπιμότητας. Μιας σκοπιμότητας προφανούς, που δεν είναι άλλη από τον εντυπωσιασμό και την απορία του αναγνώστη, έτσι ώστε να μην μπορέσει να τον κρίνει και να τον ελέγξει. Για να θυμηθούμε και τον Επίκουρο, γίνεται προκάλυμμα εαυτού απαιδευσίας. Ή όπως λένε και οι Αμερικάνοι: “If you can not convince them, confuse them”.

Ωστόσο υπάρχει και ένα επιπλέον καίριο σημείο. Η ασάφεια και η σύγχυση του γραπτού αντικατοπτρίζει την θολούρα στην σκέψη του γράφοντος. Ούτε και ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει τι ακριβώς θέλει να γράψει, απλά βάζει μέσα σε ένα σέικερ τις σκόρπιες σκέψεις του, τις πληροφορίες που διάβασε, επιστρατεύει τις πιο δυσκατάληπτες λέξεις που γνωρίζει, επικαλείται και την βοήθεια αυθεντιών και ανακινεί το σέικερ. Μα θα μου πείτε, μπορεί να βγει ένα θαυμάσιο κοκτέιλ! Αναντίρρητα, αλλά μόνο όταν ο δημιουργός γνωρίζει άριστα, τόσο τα επιμέρους συστατικά, όσο και τις σωστές αναλογίες. Διαφορετικά θα προκύψει ένα αηδές παρασκεύασμα, που ουδείς θα πιει, εντούτοις πολλοί θα εξυμνήσουν. Θα το εξυμνήσουν επειδή το εντυπωσιακό σερβίρισμα, το κρυστάλλινο ποτήρι και το απόμακρο ύφος του μπάρμαν θα μιλήσουν στην κενότητα της ψυχής τους.

Είναι έκδηλο ότι ένα κείμενο δυσνόητο είναι συνάμα άρρυθμο και δυσαρμονικό. Στερείται δύο βασικών χαρακτηριστικών ενός ωραίου λόγου, του ρυθμού και της αρμονίας. Κακώς λοιπόν αρχικά θεωρήσαμε την σαφήνεια του λόγου ανεξάρτητη από την καλαισθησία. Ένα κείμενο ασαφές είναι αναγκαστικά ένα άσχημο, ένα κακό κείμενο. Όσες λέξεις και αν χρησιμοποιηθούν, των οποίων την σημασία δεν γνωρίζουμε. Όσες παραπομπές και αναφορές και αν έχει σε πέραν αμφισβήτησης –πλην όμως άγνωστες στο ευρύ κοινό- αυθεντίες.

Σχόλια

σχόλια